Sieraden

Als je de sieraden die ooit zijn gemaakt ziet als een verzameling uitspraken, een woordenschat, is er dan ook een grammatica die zin en samenhang geeft aan dit vocabulaire en er een taal van maakt?

In vakliteratuur worden sieraden vrijwel zonder uitzondering beschreven binnen de stijlgeschiedenis, gebaseerd op de stukken die bewaard zijn gebleven, opgehangen aan de grote makers en opgevrolijkt met anekdotes over illustere draagsters en dragers. De bikkelharde strijd om het verwerven van goud en diamanten lokt wel wat kritische benaderingen van het vak uit, maar van enige gedegen theorievorming rond het sieraad is niet of nauwelijks sprake. Dit in tegenstelling tot de mode, terwijl het sieraad of de tooi voor alle vormen van kleding en mode is uitgegaan.

In 1930 publiceerde John Carl Flügel The Psychology of Clothes, het resultaat van zijn onderzoek naar de fundamentele vraag waarom mensen kleren dragen. Hij betoogde dat de behoefte om het eigen lichaam te tooien het belangrijkste motief vormde en dat dit in balans werd gebracht door het begrip modesty, ofwel bescheidenheid en zedigheid. Bescherming was minder belangrijk dan de dualiteit tussen versieren en bescheidenheid. Latere onderzoekers kwamen uit op het streven naar status en de behoefte aan versiering en bescherming, waarbij die status opnieuw als bipolair gezien moet worden, namelijk als onderscheid van anderen en als bevestiging van verwantschappen. Een mooiere opstap naar een grammatica voor de taal van het sieraad bestaat er niet.

Ook vanuit de economie en de sociale wetenschappen zijn belangrijke bouwstenen voor theorievorming ten aanzien van kleding en mode aangedragen. In 1899 publiceerde de Amerikaan Thorstein Veblen zijn Theory of tbe Leisure Class, waarin hij de grondslag legde voor een kritische benadering van het consumentisme. Hij analyseerde het proces van de mode, de constante drang tot vernieuwing, als een uiting van geldcultuur. Een rijke bovenlaag kon zich zo verfijnd kleden en tooien, dat het in een oogopslag duidelijk was dat zij geen enkele fysieke arbeid hoefden te verrichten, en dat zij, als sociaal en financieel iets lager geplaatsten de belangrijkste kenmerken van hun kleding en tooi hadden overgenomen, met behulp van al hun leveranciers voor kleding en tooi allang weer wat anders bedacht hadden. I n grote lijnen gaat Veblens theorie nog steeds op, en nog steeds kunnen sieraden en andere tooi moeiteloos in deze theorie opgenomen worden.

Ook de antropologie heeft belangrijke bouwstenen aangeleverd voor een beter begrip van de sierende toevoegingen aan het menselijk lichaam. Een aantal cultureel antropologen heeft goede pogingen ondernomen om de taal van die tooi te duiden. Zeker de afgelopen 25 jaar heeft dat prachtige beelden opgeleverd, zoals in de boeken van Angela Fischer, die inspirerend zijn gebleken voor menig mode- en sieraadontwerper. Duidelijk is dat alle mooie en minder mooie karaktereigenschappen van mensen, zoals het geven van liefde en zorg, het koesteren van hoop, het bezweren van angst, het creëren van illusie en het bezwijken voor betovering, naast eigenschappen als ijdelheid, hebzucht. na-ijver en de drang om anderen te domineren, altijd geresulteerd hebben in draagbare attributen, in tooi.

Wie het beste uit deze studies voegt bij de geschiedenis van het sieraad zoals tot op heden beschreven, heeft de basis gelegd voor een mooie theorie van het sieraad. Wat mij betreft vormt de belangrijkste aanzet hiertoe de tentoonstelling in 1995 en bijbehorende publicatie met de titel Sieraad, symbool. signaal van Jan Walg rave en anderen. Hij toonde ondubbelzinnig dat de taal van het sieraad ongemeen boeiend en veelzijdig
is. Ondanks dit alles worden mode en sieraad nog steeds als twee verschillende werelden gezien, die elkaar nauwelijks raken. Soms worden zij zelfs als elkaars vijanden opgevoerd.

Toch blijkt uit het bovenstaande dat de mode nog altijd de beste leidraad biedt naar een beter begrip voor de taal van het sieraad. En niet alleen wat theorievorming betreft, de sieraden krijgen hun volle betekenis pas als ze gedragen worden en ook daarin bieden zowel kleding als mode goede aanknopingspunten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *